Xilli Yurub ay ku jirtay wakhti mugdi ah (Dark Ages), magaalada Baqdaad waxay ahayd nuurka aqoonta ee dunida. Halkaas waxaa ku yiillay Bayt al-Hikmah.
Summary
Waa maxay Bayt al-Hikmah?
Bayt al-Hikmah (Gurigii Xigmadda) wuxuu ahaa maktabad weyn, xarun cilmi-baaris, iyo goob turjumaad oo ku taal magaalada Baqdaad, Ciraaq. Waxaa la aasaasay qarnigii 8-aad (xilligii Khaliif Harun al-Rashid), wuxuuna gaaray heerkii ugu sarreeyey xilligii Khaliif al-Ma'mun.
Halkaas waxaa isugu imaan jiray culimada ugu waaweyn dunida — Muslimiin, Masiixiyiin, iyo Yuhuud — si ay aqoonta u wadaagaan.
Siday u beddeshay Dunida?
Culimadii Bayt al-Hikmah waxay qabteen hawlo layaab leh oo ilaa maanta aan faa'iidadooda dareemayno:
- Al-Khwarizmi: Ninkii ikhtiraacay Algebra (Al-jabra) iyo nidaamka nambarada ee aan maanta isticmaalno.
- Turjumaadda: Waxay turjumeen dhammaan buugaagtii falsafada iyo sayniska ee Giriiggii hore (Greek), Faaris, iyo Hindiya.
- Caafimaadka: Waxay qoreen buugaagtii ugu horreeyey ee qalliinka iyo daawooyinka.
Dhicitaankii iyo Burburkii Baqdaad
Nasiib-darro, taariikhda Bayt al-Hikmah waxay ku dhammaatay si murugo leh. Sannadkii 1258-kii, ciidankii Mongol-ka ee uu hoggaaminayey Hulagu Khan ayaa qabsaday Baqdaad.
Waxay gubeen maktabadii, waxayna buugaagtii ku tuureen webiga Tigris. Waxaa la sheegaa in biyaha webigu ay noqdeen madow muddo maalmo ah sababtoo ah khadkii (ink) ku jiray boqolaalka kun ee buug ee la daadiyey.
Casharka laga baranayo
Bayt al-Hikmah wuxuu ina tusayaa in aqoontu aysan lahayn xuduud. Markii ay culimadu iskaashadeen, waxay dunida u horseedeen horumar aan hore loo arag. Burburkeedu wuxuu na barayaa qiimaha ay leedahay in la ilaaliyo aqoonta iyo xadaaradda.
Gunaanad
In kasta oo maktabadii la gubay, haddana aqoontii halkaas lagu abuuray waxay gaartay Yurub, waxayna horseed u noqotay Renaissance-ka (Kicitaanka Yurub). Bayt al-Hikmah wuxuu weli yahay calaamad muujinaysa xilligii dahabiga ahaa ee Islaamka.
📖 Maqaallo kale oo ku xiiso geliya:
Faallo Qor